Direct naar inhoud

Familiegeschiedenis · boek

Karel | Jan

Detail van de akte van overlijden van Jan van Drunen uit 1945, handgeschreven document

Jan van Drunen was de broer van mijn opa. Jan zat in het verzet en daar was zijn naam Karel. Vandaar de titel. Ik ben op zoek gegaan naar wat er op de dag van zijn moord heeft plaatsgevonden en wat er in de dagen en jaren daarna nog is gebeurd.

Dit alles heb ik in een boek vastgelegd. Het portret van Jan zoals hij er nu uit zou zien heb ik door middel van AI en Photoshop gecreëerd.

Tijdlijn

  1. Portret van Jan van Drunen als jonge man

    10 oktober 1920

    Geboren in Bussum

    Jan van Drunen wordt geboren aan de Kruislaan 23 in Bussum, als zoon van Jan van Drunen en Cornelia Heil.

  2. Schilderij van Jan van Drunen, geschilderd door zijn oom

    1940 – 1944

    Het verzet

    Jan gaat, net als zijn broer Hendrik en hun ouders, het verzet in. Ondergedoken werkt hij onder de schuilnaam Karel.

  3. 24 september 1944

    Vermoord bij een straatcontrole

    Bij een straatcontrole aan de Bornsestraat in Almelo wordt Jan, bekend als Karel, samen met een op dat moment onbekende man aangehouden. Hij wordt ter plekke doodgeschoten.

  4. Handgeschreven brief van Hendrik van Drunen aan zijn ouders

    6 oktober 1944

    Het nieuws bereikt de familie

    Amper twee weken na de moord bereikt het bericht de familie. Hendrik schrijft zijn ouders de brief die hij nooit had willen schrijven.

  5. Overlijdensakte van Jan van Drunen, opgemaakt in 1945

    26 juli 1945

    De overlijdensakte

    De Duitsers hadden bij zijn dood zijn kenmerken en papieren meegenomen om identificatie te voorkomen. Pas na de bevrijding kan Jans overlijden alsnog officieel geregistreerd worden.

  6. Grafsteen op het oorlogsgravenveld in Almelo

    4 januari 1946

    Een brief van de koningin

    Koningin Wilhelmina schrijft de familie een persoonlijke condoleancebrief. Jan wordt herbegraven op het ereveld van de gemeentelijke begraafplaats in Almelo.

  7. Rosa, de jongere zus van Jan, toont een foto van hem

    2022

    De zoektocht begint

    Gesprekken met oudtante Rosa en tante Madeleine, archiefonderzoek en het schilderij dat al die tijd aan de muur hing: 78 jaar later is het verhaal compleet.

Boek

Het onderzoek, familie-interviews, archiefstukken, de brief, de grafsteen in Arnhem-Almelo, het ouderlijk huis aan de Bornseweg in Borne, is gebundeld in een boek.

Download de boek-proefdruk (PDF)Dit is een proefdruk voor persoonlijk gebruik. Publicatie, verspreiding of ander gebruik van deze beelden en teksten alleen na uitdrukkelijke toestemming.

Update — nieuwe bevindingen

Na het boek is er verder gezocht. In april 2022 vond onderzoeker Adrie Roding in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) van het Nationaal Archief een verslag over de straatcontrole van 24 september 1944. Dat verslag geeft nieuwe details, en een naam bij de onbekende man die samen met Jan werd aangehouden.

Volgens dat verslag kwam er in september 1944 een nieuwe, fanatieke groep van de Sicherheitspolizei naar Almelo. Bij de controle aan de Bornsestraat werden die zondag twee mannen aangehouden: Jan, aangesloten bij de CPN en actief bij De Waarheid, en een op dat moment onbekende man.

Die tweede man is in 2022 alsnog geïdentificeerd: Gerrit Abraham van Weeren (1909–1944), koerier en vervalser van identiteitspapieren voor het communistisch verzet, en een van de organisatoren van de Februaristaking van 1941. Enkele dagen na zijn arrestatie werd hij overgebracht naar de SD in Enschede en op 27 september 1944, samen met vijf gevangen gehouden Joodse mannen, gefusilleerd bij vliegveld Twente. Bij een opgraving in 1947 kon één van de twaalf gevonden lichamen niet worden geïdentificeerd — pas in augustus 2022 bevestigde een DNA-match dat dit Gerrit van Weeren was. Op 30 mei 2023 kreeg hij alsnog een grafsteen, op begraafplaats Rusthof in Leusden.

Wat de verschillende bronnen zeggen

Niet elke bron vertelt precies hetzelfde verhaal:

OnderwerpBronWat er staat
DoodsoorzaakHet Parool, 18 juli 1945Bij fouillering bleek Jan een wapen bij zich te hebben.
DoodsoorzaakBrief van Hendrik van Drunen aan zijn ouders"bij een straatcontrole is doodgeschoten"
DoodsoorzaakCABR-verslagJan ondernam tijdens de arrestatie een vluchtpoging en werd doodgeschoten.
LeeftijdOverlijdensakte, 26 juli 194523 jaar
LeeftijdCABR-verslag"de 24-jarige Jan van Drunen"
LichaamHet Parool, 18 juli 1945Naar de villa van de familie Bendien aan de Bornsestraat gebracht en 's avonds door de politie weggehaald.
LichaamJan Hilster, achterneef van Gerrit van Weeren"geruime tijd buiten laten liggen als afschrikwekkend voorbeeld"
Die week in Twente

De arrestatie van Jan stond niet op zichzelf. Dezelfde week vielen er meer slachtoffers bij het verzet in de omgeving van Almelo:

  • Vrijdag 22 september 1944. Johannes ter Horst, leider van de knokploegen in Twente, wordt bij een controle aan de Bornsestraat aangehouden. Hij schiet een Duitser neer, vlucht en wordt in zijn been geschoten en gearresteerd.
  • Zaterdag 23 september 1944. Ria Hermans wordt naar de Dienststelle van de SD aan de Bornsestraat gebracht. Daarna volgt een inval op Huize Lidwina in Zenderen, het hoofdkwartier van de Twentse knokploegen. Coen Hilbrink, Sietse Hilbrink en Dirk Ruiter worden gedood.
  • Zaterdag 23 september 1944. Johannes ter Horst en Roelof Blokzijl worden bij Usselo doodgeschoten.
  • Zondag 24 september 1944. Straatcontrole aan de Bornsestraat: Jan van Drunen wordt doodgeschoten, Gerrit van Weeren gearresteerd.

Geen van de naoorlogse vonnissen tegen de betrokken SD'ers (Karl Schöber, 10 jaar; Adolf Becker, 5 jaar — beiden op 23 juni 1949) noemt Jan van Drunen in de openbare samenvatting.

Bronnen
  1. Erelijst van Gevallenen 1940-1945, Jan van Drunen: erelijst.nl/jan-van-drunen
  2. Oorlogsgravenstichting, Jan van Drunen: oorlogsgravenstichting.nl
  3. Open Archieven, Overlijden Jan van Drunen, 24 september 1944, Almelo: openarch.nl
  4. Oorlogsdoden Gemeente Dinkelland, Weeren van, Gerrit Abraham: oorlogsdodendinkelland.nl
  5. Oorlogsdoden Gemeente Dinkelland, Massa-executies op vliegveld Twente: oorlogsdodendinkelland.nl
  6. Tubantia (via TracesOfWar), Twaalfde oorlogsdode op vliegveld Twente heeft na 79 jaar een naam, 4 mei 2023: tracesofwar.nl
  7. Oorlogsgravenstichting, Gerrit Abraham van Weeren: oorlogsgravenstichting.nl
  8. Stichting Oorlogsverhalen, Gerrit Abraham van Weeren: oorlogsverhalen.com
  9. Wie is wie in Overijssel, Johannes ter Horst: wieiswieinoverijssel.nl
  10. Huize Lidwina, De inval op 23 september 1944: huizelidwina.nl
  11. Ex Post Facto, strafzaak NL153 (Schöber): expostfacto.nl
  12. Ex Post Facto, strafzaak NL152 (Becker): expostfacto.nl

Bronnen zonder nummer hierboven (Het Parool van 18 juli 1945, de brief van Hendrik van Drunen en de overlijdensakte) staan in het boek Karel | Jan.

Galerij

Beelden uit dit project

Karel | Jan
Karel | Jan
Schilderij van Karel Jan aan de muur. Portret in klassieke lijst. Kunstwerk met man in pak en stropdas. Joep van Drunen Photography
Oudere vrouw toont foto van Karel Jan. Portret van Rosa met Jan, herinneringen aan vroeger. Joep van Drunen Photography
Madeleine Boek leest documenten aan tafel. Karel Jan onderzoek. Interieur met boekenkast en lamp. Joep van Drunen Photography
Portret van Karel Jan, een oudere man met een pak en stropdas, foto IMG_8956. Joep van Drunen Photography
Grafsteen Karel Jan: monument 'Zij zijn gevallen voor vaderland, democratie en socialisme' te Arnhem-Almelo, 1940-1945. Joep van Drunen Photography
Brief van Karel Jan op houten tafel. Oud document met handgeschreven tekst in het Nederlands. Brief 683x1024.jpg Joep van Drunen Photography
Bornseweg 112, Karel Jan: rietgedekte villa achter een groene haag en bakstenen muur in Borne. Joep van Drunen Photography

Heb jij ook een bijzonder project dat je vastgelegd wil hebben?