Familiegeschiedenis · boek
Karel | Jan

Jan van Drunen was de broer van mijn opa. Jan zat in het verzet en daar was zijn naam Karel. Vandaar de titel. Ik ben op zoek gegaan naar wat er op de dag van zijn moord heeft plaatsgevonden en wat er in de dagen en jaren daarna nog is gebeurd.
Dit alles heb ik in een boek vastgelegd. Het portret van Jan zoals hij er nu uit zou zien heb ik door middel van AI en Photoshop gecreëerd.
Tijdlijn

10 oktober 1920
Geboren in Bussum
Jan van Drunen wordt geboren aan de Kruislaan 23 in Bussum, als zoon van Jan van Drunen en Cornelia Heil.

1940 – 1944
Het verzet
Jan gaat, net als zijn broer Hendrik en hun ouders, het verzet in. Ondergedoken werkt hij onder de schuilnaam Karel.
24 september 1944
Vermoord bij een straatcontrole
Bij een straatcontrole aan de Bornsestraat in Almelo wordt Jan, bekend als Karel, samen met een op dat moment onbekende man aangehouden. Hij wordt ter plekke doodgeschoten.

6 oktober 1944
Het nieuws bereikt de familie
Amper twee weken na de moord bereikt het bericht de familie. Hendrik schrijft zijn ouders de brief die hij nooit had willen schrijven.

26 juli 1945
De overlijdensakte
De Duitsers hadden bij zijn dood zijn kenmerken en papieren meegenomen om identificatie te voorkomen. Pas na de bevrijding kan Jans overlijden alsnog officieel geregistreerd worden.

4 januari 1946
Een brief van de koningin
Koningin Wilhelmina schrijft de familie een persoonlijke condoleancebrief. Jan wordt herbegraven op het ereveld van de gemeentelijke begraafplaats in Almelo.

2022
De zoektocht begint
Gesprekken met oudtante Rosa en tante Madeleine, archiefonderzoek en het schilderij dat al die tijd aan de muur hing: 78 jaar later is het verhaal compleet.
Boek
Het onderzoek, familie-interviews, archiefstukken, de brief, de grafsteen in Arnhem-Almelo, het ouderlijk huis aan de Bornseweg in Borne, is gebundeld in een boek.
Download de boek-proefdruk (PDF)Dit is een proefdruk voor persoonlijk gebruik. Publicatie, verspreiding of ander gebruik van deze beelden en teksten alleen na uitdrukkelijke toestemming.
Update — nieuwe bevindingen
Na het boek is er verder gezocht. In april 2022 vond onderzoeker Adrie Roding in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) van het Nationaal Archief een verslag over de straatcontrole van 24 september 1944. Dat verslag geeft nieuwe details, en een naam bij de onbekende man die samen met Jan werd aangehouden.
Volgens dat verslag kwam er in september 1944 een nieuwe, fanatieke groep van de Sicherheitspolizei naar Almelo. Bij de controle aan de Bornsestraat werden die zondag twee mannen aangehouden: Jan, aangesloten bij de CPN en actief bij De Waarheid, en een op dat moment onbekende man.
Die tweede man is in 2022 alsnog geïdentificeerd: Gerrit Abraham van Weeren (1909–1944), koerier en vervalser van identiteitspapieren voor het communistisch verzet, en een van de organisatoren van de Februaristaking van 1941. Enkele dagen na zijn arrestatie werd hij overgebracht naar de SD in Enschede en op 27 september 1944, samen met vijf gevangen gehouden Joodse mannen, gefusilleerd bij vliegveld Twente. Bij een opgraving in 1947 kon één van de twaalf gevonden lichamen niet worden geïdentificeerd — pas in augustus 2022 bevestigde een DNA-match dat dit Gerrit van Weeren was. Op 30 mei 2023 kreeg hij alsnog een grafsteen, op begraafplaats Rusthof in Leusden.
Wat de verschillende bronnen zeggen
Niet elke bron vertelt precies hetzelfde verhaal:
| Onderwerp | Bron | Wat er staat |
|---|---|---|
| Doodsoorzaak | Het Parool, 18 juli 1945 | Bij fouillering bleek Jan een wapen bij zich te hebben. |
| Doodsoorzaak | Brief van Hendrik van Drunen aan zijn ouders | "bij een straatcontrole is doodgeschoten" |
| Doodsoorzaak | CABR-verslag | Jan ondernam tijdens de arrestatie een vluchtpoging en werd doodgeschoten. |
| Leeftijd | Overlijdensakte, 26 juli 1945 | 23 jaar |
| Leeftijd | CABR-verslag | "de 24-jarige Jan van Drunen" |
| Lichaam | Het Parool, 18 juli 1945 | Naar de villa van de familie Bendien aan de Bornsestraat gebracht en 's avonds door de politie weggehaald. |
| Lichaam | Jan Hilster, achterneef van Gerrit van Weeren | "geruime tijd buiten laten liggen als afschrikwekkend voorbeeld" |
Die week in Twente
De arrestatie van Jan stond niet op zichzelf. Dezelfde week vielen er meer slachtoffers bij het verzet in de omgeving van Almelo:
- Vrijdag 22 september 1944. Johannes ter Horst, leider van de knokploegen in Twente, wordt bij een controle aan de Bornsestraat aangehouden. Hij schiet een Duitser neer, vlucht en wordt in zijn been geschoten en gearresteerd.
- Zaterdag 23 september 1944. Ria Hermans wordt naar de Dienststelle van de SD aan de Bornsestraat gebracht. Daarna volgt een inval op Huize Lidwina in Zenderen, het hoofdkwartier van de Twentse knokploegen. Coen Hilbrink, Sietse Hilbrink en Dirk Ruiter worden gedood.
- Zaterdag 23 september 1944. Johannes ter Horst en Roelof Blokzijl worden bij Usselo doodgeschoten.
- Zondag 24 september 1944. Straatcontrole aan de Bornsestraat: Jan van Drunen wordt doodgeschoten, Gerrit van Weeren gearresteerd.
Geen van de naoorlogse vonnissen tegen de betrokken SD'ers (Karl Schöber, 10 jaar; Adolf Becker, 5 jaar — beiden op 23 juni 1949) noemt Jan van Drunen in de openbare samenvatting.
Bronnen
- Erelijst van Gevallenen 1940-1945, Jan van Drunen: erelijst.nl/jan-van-drunen
- Oorlogsgravenstichting, Jan van Drunen: oorlogsgravenstichting.nl
- Open Archieven, Overlijden Jan van Drunen, 24 september 1944, Almelo: openarch.nl
- Oorlogsdoden Gemeente Dinkelland, Weeren van, Gerrit Abraham: oorlogsdodendinkelland.nl
- Oorlogsdoden Gemeente Dinkelland, Massa-executies op vliegveld Twente: oorlogsdodendinkelland.nl
- Tubantia (via TracesOfWar), Twaalfde oorlogsdode op vliegveld Twente heeft na 79 jaar een naam, 4 mei 2023: tracesofwar.nl
- Oorlogsgravenstichting, Gerrit Abraham van Weeren: oorlogsgravenstichting.nl
- Stichting Oorlogsverhalen, Gerrit Abraham van Weeren: oorlogsverhalen.com
- Wie is wie in Overijssel, Johannes ter Horst: wieiswieinoverijssel.nl
- Huize Lidwina, De inval op 23 september 1944: huizelidwina.nl
- Ex Post Facto, strafzaak NL153 (Schöber): expostfacto.nl
- Ex Post Facto, strafzaak NL152 (Becker): expostfacto.nl
Bronnen zonder nummer hierboven (Het Parool van 18 juli 1945, de brief van Hendrik van Drunen en de overlijdensakte) staan in het boek Karel | Jan.
Galerij
Beelden uit dit project









